1. Dexia
Dexia Bank België (DBB) is een systeembank. Dat wil zeggen dat een faling tot grote economische schokken leidt. Too big to fail. Er was dan ook geen ander alternatief dan de bank te redden en de depositohouders te beschermen. Maar er waren wel en betere alternatieven om de belastingbetalers te beschermen.
Zo kan de vraag gesteld worden of de bank moest genationaliseerd worden. De referentieaandeelhouders (de gewesten, de Gemeentelijke Holding, de christelijke arbeidersbeweging) hadden een plan klaar waarin 1 aandeel Dexia Holding geruild zou worden voor 1 aandeel DB België, 1 aandeel DB France en 1 aandeel restbank (bad bank). De gouverneur van de Nationale Bank, Luc Coene, zag dit niet zitten en koos voor een snelle nationalisatie. Dan rijst de vraag of er en, zo ja, welke prijs voor DBB moest betaald worden. Het werd 4 miljard euro belastingsgeld. En er hangt de Belgische belastingsbetalers nog meer onheil boven het hoofd want de waarborgen voor de restbank werden verdeeld op basis van het aandeelhouderschap (i.p.v. zetels in de raad van bestuur). Knap gedaan van die Fransen. De Belgen staan garant voor 54 miljard euro, één vijfde van het bruto binnenlands product. Daarbovenop worden ook grote aandeelhouders beschermd! De essentie van aandeelhouderschap is echter het nemen van risico. Wie zijn gat verbrandt, moet op de blaren zitten. Dat geldt ook voor Arco of de Gemeentelijke Holding.
Hoe is het zo ver kunnen komen met Dexia? De huidige problemen hadden kunnen vermeden worden indien – zoals voorgesteld in 2008 n.a.v. de eerste bankencrisis - de verschillende onderdelen van Dexia Holding waren gescheiden. Maar gedane zaken nemen geen keer. Aanleiding is nu de afwaardering van het Griekse staatspapier. De fundamentele oorzaken zijn de falende controle op de banken en de onkunde van de bestuurders.
Een goede marktwerking is gestoeld op vier instituties: eigendomsrecht, contractrecht, aansprakelijkheidsrecht én een stabiele monetaire orde. Het is een taak van de overheid om te zorgen voor stabiliteit in de financiële markten. Het was bekend dat Dexia een zeer riskante investeringsstrategie volgde, namelijk langetermijn investeringen gefinancierd met kortetermijn geld, en dat er geen verzekering op risicovolle renteswaps was genomen. Maar blijkbaar zijn er geen belletjes zijn gaan rinkelen bij de regulator, de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA). Ook de bestuurders dragen een zware verantwoordelijkheid. De investeringsstrategie was een beginnersfout die zij hadden kunnen tegenhouden en vermijden.
Het Dexia debacle heeft ook gevolgen voor de steden en gemeenten en de Vlaamse schatkist.
2. Gemeentelijke Holding (GH)
De GH is eigendom van de steden en gemeenten. Het kapitaal is bijna uitsluitend belegd in aandelen van Dexia Holding, wat in het verleden voor aanzienlijke dividenden zorgde. Nu dreigen de steden en gemeenten deze dividenden en hun kapitaal kwijt te raken. Maar is het eigenlijk wel de rol van de steden en gemeenten om via een holdingstructuur referentieaandeelhouder te zijn in een beursgenoteerde vennootschap? Het antwoord is zeer duidelijk: neen. Het aandeelhouderschap van de gemeenten in Dexia via de GH is weliswaar historisch gegroeid via het Gemeentekrediet, maar het is niet aan lokale besturen om speculatieve beleggingen te doen. Het is zelfs verboden door de Vlaamse wetgeving, meer bepaald artikel 195 paragraaf 3 van het Gemeentedecreet. Minister Bourgeois (N-VA) stelde in de Commissie Binnenlandse zaken 20 april 2010 zeer duidelijk: “Kunnen gemeenten risicodragende participaties nemen? Neen.” Dat is de reden waarom steden als Gent, Leuven en Hasselt niet zijn ingestapt in de kapitaalsverhoging van de GH.
Blijkbaar stelde niemand of slechts weinigen zich vragen bij de GH. Het resultaat is nu een financiële kater. De GH moet worden opgedoekt. Faling of een begeleide afbouw zijn de enige opties. Aangezien risicovol kapitaal ertoe kan leiden dat je je kapitaal verliest, moeten de gemeenten de tering naar de nering zetten.
3. Vlaamse schatkist
Ook de Vlaamse belastingbetalers betalen een hoge prijs. Het potentiële verliesrisico bedraagt (1) 500 miljoen euro steun aan Dexia Holding in 2008, (2) 225 miljoen euro waarborg voor de Gemeentelijke Holding, (3) hogere rentelasten door een ratingverlaging van Vlaanderen, (4) het kapitaal en de dividenden van de gemeenten in de GH, (5) een deel van de 500 miljoen steun aan Ethias dat voor miljoenen Dexia aandelen bezit, wat de terugbetaling mogelijks hypothekeert.
De Vlaamse regering is onvoldoende voorbereid om een financiële storm te doorstaan. In de begroting is een conjunctuurprovisie voorzien van... 40 miljoen euro. In het licht van de hierboven beschreven problematiek is dat ruim onvoldoende. De Vlaamse regering moet daarom dringend werk maken van echte buffers.