Dinsdag 25 oktober om 14 uur was het zover. De eerste hoorzitting in het Vlaams parlement over de spectaculaire neergang van de Gemeentelijke Holding, de beleggingsclub van steden en gemeenten. Het werd een marathonzitting van negen uur zonder één enkele minuut pauze. Vele vragen bleven onbeantwoord, vele antwoorden riepen nieuwe vragen op. De hoorzitting sprong van de hak op de tak. Meer dan ooit dringt een grondig, systematisch onderzoek zich op.
Net zoals de dagen voordien in de media, schreeuwden voorzitter Francis Vermeiren en directeur Carlos Bourgeois opnieuw hun onschuld uit. Twee miljard euro is verdampt, maar beide heren voelden zich niet schuldig. Het was allemaal de schuld van de bankencrisis en “onder dezelfde omstandigheden zouden ze dezelfde beslissingen nemen”. Uiteraard hebben zij de bankencrisis niet veroorzaakt. Maar ze zijn wel verantwoordelijk voor het nemen van enorme risico’s en dus - wellicht - medeaansprakelijk voor het faillissement van de GH. Hoe is dit kunnen gebeuren?
Voorgeschiedenis
De GH is één van de grote aandeelhouders (14%) van Dexia. Toen de financiële crisis uitbrak in 2008, was er vers geld nodig voor Dexia. Ondermeer de Vlaamse regering bracht 500 miljoen euro in. En er werd ook aangeklopt bij de aandeelhouders. De GH bracht eveneens 500 miljoen euro in, maar had die middelen niet en moest hiervoor lenen bij Fortis, ING en … Dexia. Deze lening werd gewaarborgd door de Dexia-aandelen van de GH. Toen de beurskoers van Dexia daalde, ontstond er een probleem met die waarborg. De federale en regionale regeringen verleenden daarop in 2009 op hun beurt een waarborg aan de GH. Eén van de voorwaarden was wel dat de GH zijn kapitaal moest verhogen. Daartoe werden de steden en gemeenten verlekkerd met een preferent dividend van 13% gedurende 10 jaren. Een aantal steden en gemeenten (o.a. Gent, Leuven en Hasselt) deden niet mee. Sommige burgemeesters stelden dat het ging om een speculatieve belegging, wat verboden is door de Vlaamse wetgeving (art 195 §3 Gemeentedecreet). Hoe is dit toch kunnen gebeuren?
Enkele basiscijfers
Op 1 juni 2011 had de GH 2,9 miljard euro aan bezittingen, waarvan 2,1 miljard Dexia-aandelen. Daartegenover stonden 1,2 miljard eigen vermogen en 1,7 miljard euro schulden. Bij de ontmanteling van Dexia crashte het aandeel naar 50 cent, en zakte de waarde van de GH naar 0,8 miljard euro. De GH was failliet. De aandeelhouders (steden en gemeenten) zagen hun investeringen verdampen en de schuldeisers (Dexia, regionale overheden) bleven met een put van 0,9 miljard euro. Hoe is het zover kunnen komen?
Toxia
De problemen van de GH zijn begonnen bij Dexia. In 2008 was echter al duidelijk dat Dexia “geen bank maar een hefboomfonds was” (cfr. Dexia-voorzitter Jean-Luc Dehaene). Door de grote wanverhouding tussen korte termijnfinanciering en lange termijnbeleggingen was het business model van Dexia onhoudbaar. Daarenboven werden in de Franse Dexia-bank oncontroleerbare risico’s genomen met zogenaamde renteswaps. Dit slorpte massaal veel cash weg. Een deel van die risico’s werd doorgeschoven naar België. De GH was hiervan op de hoogte want ze had (politieke) vertegenwoordigers in zowel Dexia Holding als Dexia Bank België, waaronder Francis Vermeiren zelf. Hoe is dit dan kunnen passeren?
Casino
Ook de GH zelf bezondigde zich aan ongeoorloofde risico’s met belastingsgeld. Zo schreef zij put-opties, waarin zij beloofde aandelen van Dexia op te kopen tegen een vaste prijs (5,20 euro). Als vergoeding ontving zij een premie. De koper van die put-opties heeft het recht aandelen te verkopen aan GH aan de afgesproken prijs. Niet slecht voor aandelen die nu nog maar 50 cent waard zijn. De extra verliezen lopen tot 2013 op tot 99 miljoen euro. Daarnaast blijkt – uit het laatste jaarverslag – dat de GH ook in het risicovolle Cheyne hefboomfonds heeft geïnvesteerd. Je reinste casinokapitalisme van de corporatistische soort. Hoe is dit kunnen gebeuren?
Faling of vereffening
Aangezien de GH haar schuldeisers (o.a. Dexia) niet kan terugbetalen, is zij failliet. Toch vroeg de Raad van Bestuur niet het faillissement aan, maar koos zij – dankzij het akkoord van alle schuldeisers - voor een begeleide vereffening. Dat is in principe hetzelfde, maar geeft de GH meer tijd om haar bezittingen beter te gelde te maken en niet hals over kop te verkopen. Daarenboven vervalt ook de bijzondere aansprakelijkheid van de bestuurders... Francis Vermeiren verwelkomde de beslissing van de schuldeisers dan ook met “dankbare welwillendheid”. En wie is de vereffenaar van de GH? Oh ironie: Dexia! De GH, de steden en de gemeenten hebben alvast niets te winnen bij een vereffening aangezien zij én de Vlaamse overheid sowieso al hun centen kwijt zijn. Dus: waarom gebeurt dit zo?
Onbeantwoorde vragen
- Is het de rol van steden en gemeenten om via een holdingstructuur referentie-aandeelhouder te zijn van een beursgenoteerde vennootschap?
- Op welke economische en financiële gegevens baseerde de Raad van Bestuur van de GH zich bij de misleidende belofte van 13% dividend in 2009?
- Waarom participeerde de GH in 2008 voor 500 miljoen euro in Dexia – gezien de zorgwekkende situatie van Dexia (hefboomfonds) en het gebrek aan eigen kapitaal?
- Welke druk zette de federale regering in 2008? Zou zonder deze druk ook geparticipeerd zijn in Dexia?
- Wat was de houding van de vertegenwoordigers van de GH in Dexia t.a.v. risicovolle dossiers zoals de aankoop van FSA of de gigantische renteswaps van de Franse Dexia-bank? Waren de GH-vertegenwoordigers op de hoogte en, zo ja, hebben zij aan de alarmbel getrokken?
- Over welke informatie vanwege de Belgische, Franse en Europese banktoezichthouders beschikten de GH-vertegenwoordigers in Dexia?
- Was de Raad van Bestuur van de GH op de hoogte van de risicovolle strategieën van Dexia? Koppelden de vertegenwoordigers van de GH in Dexia voldoende terug?
- Waarom diversifieerde de GH zo weinig naar niet-Dexia aandelen? Wat verklaart de snelle schuldopbouw van de GH sinds 2000?
- Wat zijn de preciese begindata, looptijden, optiepremies, omvang, verkoopprijzen van de onderliggende aandelen van de verschillende put-opties? Werden de risico’s ingedekt? Wie was de tegenpartij?
- Welke andere risicovolle beleggingen deed de GH? Was de Raad van Bestuur hiervan op de hoogte?
- Hoeveel brengt een vereffening extra op t.o.v. een faillissment? Hoe lang duurt de vereffening? Wie heeft er voordeel bij een vereffening?
- Welke aansprakelijkheden worden vermeden dankzij de vereffening?
Hoorzitting of onderzoekscommissie
“De onderste steen moet boven water komen”, zei Eric Van Rompuy, voorzitter van de Commissie Financiën en Begroting en moderator van de hoorzittingen. Maar de meeste van bovenstaande vragen vereisen inzage in documenten die enkel door een onderzoeksrechter kunnen worden opgevorderd, bvb. de correspondentie van de banktoezichthouders of de put-optiecontracten. De roep voor een onderzoekscommissie klinkt dus alsmaar luider. Waarom gebeurt dit niet?