Bezoek academische website Lode Vereeck Lode Vereeck

Panacheren

maandag 29 mei 2017

 

Na de schandalen in de Waalse en Vlaamse intercommunales was de tijd rijp om het politieke bestuur in dit land te vernieuwen.(*) De Kamer richtte er zelfs een speciale commissie voor op. Aanvankelijk ging alle aandacht naar de buitensporige anomalieën in de verloning van politici, zoals het exuberante loon van de Kamervoorzitter, wat - terecht - veel kwaad bloed had gezet. Maar ver is de commissie nog niet gekomen en van een grondige hervorming zoals een verplicht cumulverbod is voorlopig geen sprake. Nochtans is een zware cumul één van de redenen waarom ons politiek bestel niet meer levert wat het belooft. Te veel parlementsleden zijn met andere dingen bezig en laten zich ringeloren door de regeringen.

Maar nu zou er een doorbraak zijn om de lijststem te neutraliseren, een decennia-oude vraag om de macht van de particratie een beetje in te tomen. Is dit dan de fundamentele hervorming die de groeiende kloof met de burger zal overbruggen? Laten we hier niet licht over oordelen: het is inderdaad een belangrijke stap in de goede richting. Maar om de democratie te versterken en de oligarchie te bestrijden, is veel meer nodig. Zo moet bv. ook de ondemocratische kiesdrempel en de opkomstplicht op de schop. Ook het electronisch stemmen moet aangepast worden, zodat de kiezer rechtstreeks op een kandidaat kan stemmen zonder op het scherm eerst een partij te moeten aanvinken. Lees ook: 100 maatregelen voor politieke vernieuwing.

 

De grootste tekortkoming van een meerpartijendemocratie is echter dat de kiezer geen stem heeft bij de coalitievorming. Zo kan een centrumlinkse kiezer op een centrumpartij stemmen en toch opgescheept zitten met een centrumrechte regering, en omgekeerd. Zo raakt de kiezer gefrustreerd en haakt af.

Dit democratisch deficit kan echter opgevangen worden door te panacheren. Dat betekent dat de kiezer op verschillende partijen of kandidaten van verschillende partijen kan stemmen. Panacheren bestaat in Luxemburg en Zwitserland voor alle verkiezingen en in Duitsland en Frankrijk voor gemeentelijke verkiezingen. In principe kan een kiezer zoveel stemmen uitbrengen als hij wil; het gewicht zal verdeeld worden over de verschillende partijen en kandidaten. Als hij 3 stemmen uitbrengt, telt elke stem voor 1/3, bij 4 stemmen voor 1/4, bij 5 stemmen voor 1/5, enzovoort.

Stel, bij wijze van voorbeeld, dat een kiezer 4 stemmen uitbrengt. Als hij een lijststem geeft, dan maakt het hem dus niet uit van welke coalitie zijn partij deel uitmaakt of welke kandidaat verkozen is, zolang zijn partij maar wint.

De kiezer kan ook 4 voorkeursstemmen op één lijst uitbrengen. Dan verkiest hij dus 4 kandidaten boven alle anderen, maar het maakt nog steeds niet uit met welke andere partij zijn partij in zee gaat. Uiteraard kan de kiezer 3 voorkeurstemmen combineren met 1 lijststem. Dat betekent dat hij 3 kandidaten naar voren schuift en geen voorkeur heeft voor een 4de kandidaat. Dat beslissen de andere kiezers. Maar nog steeds geeft hij niet aan welke coalitie zijn voorkeur heeft.

Maar stel dat een kiezer zijn partij het liefst met een specifieke partij ziet samenwerken of twijfelt tussen enkele partijen, dan kan hij dus panacheren en stemmen voor zijn favoriete coalitie. Indien zijn voorkeur uitgaat naar twee partijen, dan kan hij twee lijststemmen uitbrengen of tweemaal twee kandidaten van die partijen aanvinken, waardoor zijn stem netjes verdeeld wordt. Hij kan echter ook drie stemmen geven aan (kandidaten van) zijn favoriete partij en één stem aan (een kandidaat van) zijn favoriete coalitiepartner. Die eerste drie stemmen tellen dan voor 3/4, de laatste voor 1/4. Uiteraard kan een kiezer ook 3 of 4 partijen aanduiden die hij graag ziet samenwerken.

Zo kan een centrumlinkse kiezer 2 stemmen uitbrengen op een centrumpartij en 2 op een linkse partij, of 3 op een centrumpartij en 1 op een linkse partij. Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor een centrumrechtse kiezer. Een linkse kiezer kan ook zijn voorkeur voor linkse samenwerking kenbaar maken door op meerdere linkse partijen te stemmen, waarbij hij verschillende gewichten toekent. Mutatis mutandis geldt dit ook voor een rechtse kiezer.

Panacheren betekent meer vrijheid voor de burger. Het is een zinvolle en noodzakelijke maatregel in een meerpartijendemocratie, omdat de kiezer dan niet enkel voor een partij mag/moet stemmen, maar ook voor een coalitie kan stemmen. Ook de onbesliste kiezer kan dan makkelijker over de streep getrokken worden.

 

(*) De standpunten in deze blog weerspiegelen mijn persoonlijke opvattingen. Ze binden noch mijn partij, noch mijn fractie. 

← Terug naar het overzicht