Bezoek academische website Lode Vereeck Lode Vereeck

Toespraak bij de voorstelling van "Taksjager" in de Senaat

dinsdag 26 februari 2019  Lode Vereeck

Geachte dames en heren in al uw titels en hoedanigheden,
Geachte aanwezigen,

Het doet me plezier u zo talrijk te mogen verwelkomen in de Belgische Senaat. Vandaag biedt deze confederale Kamer aan politici de kans om – ver weg van de waan van de dag – te werken aan fundamentele oplossingen voor maatschappelijke problemen, over de grenzen van taal, partijen of meerderheden heen.

Laat ik beginnen met een open deur in te trappen. Het huidige belastingstelsel is 70 jaar oud en tot op de draad versleten. Door al het gelobby en oplapwerk is het een complexe fiscale koterij geworden. De roep om een drastische hervorming, om rechtvaardige, eenvoudige en ook lagere belastingen klinkt vandaag nog even luid als vijf jaar geleden. Zowel links als rechts.

Hier is mijn antwoord. Taksjager. Het basismanuscript was al klaar in de zomer van 2017. Maar door ziekte heeft het nog anderhalf jaar geduurd voordat het drukklaar was. Vandaag is het zover. En ik wens Uitgeverij Vrijdag dan ook te danken voor hun begrip en geduld.

 

In Taksjager neem ik u in 5 etappes mee op mijn zoektocht naar het fiscaal ideaal, op weg naar de Gouden Graal van de economen, t.t.z. één enkele eenvoudige en eerlijke belasting die alle andere belastingen vervangt.

Als ik mensen vraag naar hun fiscale ideaal, dan antwoorden ze algauw: nul belastingen. Die reactie is begrijpelijk, want belastingen zijn betalingen onder dwang, het voelt als roof. Toch klopt hun reactie niet. De gedwongen betalingen zijn nodig om een aantal nuttige dingen te produceren die niet spontaan geproduceerd worden, ofwel te weinig of te veel. Denk maar aan defensie, justitie, politie, onderwijs of sociale zekerheid. Nuttig, zeer zeker, maar het kostenplaatje loopt in ons landje op tot 221 miljard euro, dat is meer dan de helft van ons nationale inkomen. Dat ontdekt u allemaal in etappe 1.

Waar komt al dat geld van onze overheden vandaan? Het gros komt uit belastingen en sociale bijdragen: 210 miljard euro. In de tweede etappe baan ik mij een weg door de fiscale jungle van ons land. Wat ik daaruit onthoud, is dat de federale overheid slechts het inningskantoor van de vzw België is; ze houdt maar een fractie van de geïnde belastingen over voor de eigen werking. Arm België. De rest wordt doorgestort vooral naar de deelstaten, maar ook naar de gemeenten, de sociale zekerheid en Europa. Dat is geen goede zaak, want de federale overheid krijgt zo steevast de zwarte piet, terwijl de andere overheden rustig potverteren. Een politicus die u zaken belooft, moet u ook recht in de ogen kijken als de rekening volgt. Zo responsabiliseren we onze politici en dus onze overheden.

Ons belastingstelsel is zo rot, dat we best van een wit blad beginnen. Nu is er is al veel inkt gevloeid over het ideale belastingstelsel. In de derde etappe heb ik die uitgebreide literatuur proberen samen te vatten in het acroniem SMART.

- De S van Simpel. Belastingen moeten eenvoudig zijn. Zonder uitzonderingen. Dat zorgt voor lage administratieve lasten en lage tarieven, en voor minder kansen op fraude.

- De M van Matig. Te hoge belastingen ontnemen immers de goesting om te werken en te ondernemen. Maar ze moeten voldoende hoog zijn om een performante overheid mogelijk te maken.

- De A van Aanvaard. Dat vormt de kern van Taksjager. Een belastinghervorming moet kunnen rekenen op een zo breed mogelijk maatschappelijk draagvlak en zo groot mogelijke parlementaire meerderheid. Het is nefast voor onze economie indien het belastingstelsel bij iedere verkiezing en coalitiewissel zou wijzigen. Er moet dus een fiscaal pact komen.

- De R van Rechtvaardig. Ook daarover zijn boeken vol geschreven. Het betekent dat iedereen bijdraagt naar draagkracht. Zonder onderscheid: een euro is een euro. In de praktijk vertaalt zich dit in een progressieve fiscale druk, wat iets anders is dan een progressief tarief.

- En tenslotte: de T van Terecht. Dat gaat over de juiste besteding van de middelen enerzijds en de wettelijke basis van de belastingen anderzijds.

In de vierde etappe houdt de Taksjager enkele fiscale voorstellen tegen het licht, die vandaag op tafel liggen. Ze zijn vaak even complex als het belastingstelsel zelf. Bovendien wordt er elke dag wel een fiscaal ballonnetje opgelaten. Ik ga kort zijn. Voor de cijfers en veel meer uitleg verwijs ik naar het boek.

- Ten eerste, de tax shift van de regering Michel, die pas in 2020 volledig zal zijn uitgerold. Die heeft de impliciete belastingdruk op arbeid verlaagd, waardoor er jobs zijn bijgekomen en de koopkracht is gestegen. Maar een fiscale hervorming is het niet. Integendeel, er zijn nog nieuwe belastingen bijgekomen.

- Ten tweede, de hervorming van de vennootschapsbelasting die vooral gemikt heeft op de verlaging van de nominale tarieven, maar van een hervorming is niet echt sprake.

- Ten derde het voorstel van professor Matthijs voor homogene belastingen, d.w.z. dat elke overheid zijn eigen belasting heeft. Zeer zinvol en financieel haalbaar, maar het vergt wel een zevende staatshervorming.

- Ten vierde, het voorstel van Groen om de belastingen te vergroenen. Er is niks mis met ecotaksen, maar zij kunnen nooit de basis zijn voor een belastinghervorming. Want als een ecotaks succesvol is en iedereen zijn gedrag aanpast, drogen de inkomsten op. Hoe betalen we dan onze scholen, ziekenhuizen en wegen? Veel beter is het om de onzekere opbrengsten van dergelijke ecotaksen aan een milieufonds toe te wijzen. Zijn er geen opbrengsten, dan is de ecotaks een succes. Zijn er wel inkomsten, dan kunnen die aangewend worden voor milieu-initiatieven.

- Hetzelfde geldt voor een meerwaardebelasting. De beurs is zo volatiel dat ik opnieuw niet bereid ben om onze scholen, ziekenhuizen en wegen op deze manier te financieren. Ook hier geldt: wijs de opbrengsten toe aan een fonds, voor schuldafbouw. In een goed beursjaar wordt de schuld versneld afgebouwd, in een slecht jaar wat trager of zelfs niet.

- Ten vijfde, ten zesde en ten zevende zijn er de duale inkomenstaks van CD&V, de sociale vlaktaks van Open VLD, en de voorstellen voor een bevrijdend belastingstelsel zonder belastingbrief in de personenbelasting, vennootschapsbelasting en vermogenswinstbelasting. Het zijn allemaal stappen in de goede richting, naar belastingen die SMARTer zijn. Maar alle drie beperken ze zich tot een hervorming van de directe belastingen. Dat gaat niet ver genoeg, in onze digitale transactiegebaseerde samenleving, waar indirecte belastingen de belangrijkste rol zullen spelen.

Taksjager gaat daarom in de vijfde en laatste etappe nog een stap verder en wil één unieke belasting die alle andere belastingen vervangt. Bij wijze van experiment wordt eerst de historische grondtaks doorgerekend. Ik verwijs hiervoor naar het boek. Mijn voorstel is gebaseerd op een idee dat in 1989 op een conferentie in Buenos Aires gelanceerd werd: de unieke transactietaks. Dat bekt niet heel lekker. Maar Vereeck-taks klinkt ook niet zo sexy.

Laat ik zonder omwegen de concrete toepassing voor België maken. De fiscale en parafiscale inkomsten van onze land, van alle overheden samen, bedragen 193 miljard euro (d.i. dus zonder de niet-fiscale inkomsten en de leningen). Even terzijde: ons bruto binnenlands product bedraagt 410 miljard euro en onze omzet 1320 miljard euro. Uit cijfers van Febelfin blijkt dat al onze betaaltransacties (cash, betaalkaart, overschrijving, domiciliëring, enzovoort) 7.733 miljard euro bedragen. Als we op dat transactievolume een fiscale opbrengst van 193 miljard euro willen realiseren, dan volstaat een aanslagvoet van 193/7.733 oftewel 2,50% per transactie (gelijk te verdelen tussen koper en verkoper, dus elk 1,25%). Uit cijfers van de Europese Centrale Bank blijkt echter dat onze banken jaarlijks voor 21.182 miljard euro aan transacties doen. Als alle transacties belast worden, zou een kwart van de transacties wegvallen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek. Om de hele overheid inclusief de sociale zekerheid te financieren, is er dus een unieke transactietaks nodig van 193/(0,75)*21.182 = 1,216%. Die belasting wordt bij elke transactie automatisch weggeschreven op uw taksrekening. Hoewel redelijkerwijze kan worden aangenomen dat rijkere burgers en bedrijven meer en duurdere transacties uitvoeren – en dus de fiscale druk progressief is -, is er over de verdeling van transacties tussen arm en rijk geen informatie beschikbaar is. De unieke transactietaks wordt in mijn voorstel dan ook aangevuld met een basisbijslag om eenzelfde en zelfs sterkere progressiviteit te garanderen. Voor de berekeningen verwijs ik opnieuw naar het boek.

 

Ziehier, het is volbracht. De unieke transactietaks met basisbijslag is mijn voorstel voor een fundamentele, onderbouwde en haalbare hervorming van het belastingstelsel op maat van de nieuwe digitale tijd. Het is een bronbelasting op geldtransacties die uniek, supereenvoudig, laag, neutraal, bevrijdend, kostenefficiënt, rechtvaardig, progressief, fraudebestendig, tijdbestendig, stabiel, discreet, homogeen en – hopelijk – partijgrensoverschrijdend is. Een belastingstelsel dat niet langer kreunt onder de fiscale kwalen van vandaag: de zware last, de administratieve complexiteit, de lobbyfiscaliteit en de fiscale koterij.

Het is de Gouden Graal, waar economen al eeuwenlang naar op zoek zijn. Alle andere belastingen en verplichte sociale bijdragen in dit land worden afgeschaft en vervangen door één enkele transactietaks van 1,216 procent per transactie. De unieke transactietaks is geen roekeloos avontuur van budgettaire ontsporing. Integendeel, hij staat garant voor de volledige financiering van de overheid zoals wij die vandaag kennen.

 

Geachte aanwezigen,

Het zal tijd, inspanning en moed kosten om de boodschap te verspreiden onder de burgers, bedrijfsleiders, sociale partners, politici en opiniemakers, en zo het broodnodige maatschappelijke draagvlak te creëren. Er moet gecommuniceerd, gediscussieerd, overtuigd, beslist en uitgevoerd worden, zonder tijd te verliezen. Ik roep u dan ook op: word ook een taksjager, probeer anderen te overtuigen en zet mee druk op de fiscale ketel, want het loont echt de moeite. Een fiscale hervorming doen we immers niet zomaar voor de lol of uit pure intellectuele bevrediging, maar om het leven beter en rechtvaardiger te maken, om de welvaart te vergroten en veilig te stellen voor onze kinderen en kleinkinderen. De politieke molens werken langzaam, maar een logisch idee hou je niet tegen.

Ik dank u.

Uitgeverij Vrijdag. ISBN 978-94-6001-715-5

← Terug naar het overzicht