Bezoek academische website Lode Vereeck Lode Vereeck

’Eén kiezer, één stem’ is achterhaald, zegt cdH

woensdag 12 juli 2017  Dieter Bauwens

Kiezers toelaten om voor meerdere partijen tegelijk te stemmen; is dat een oplossing om de burger meer bij de politiek te betrekken? CdH-voorzitter Benoît Lutgen meent alvast van wel, en legde de zogenoemde ‘panachering’ op tafel. ‘Dan kun je partijen beter ineens afschaffen’, klinkt de kritiek.

Alle partijen formuleren dezer dagen voorstellen rond politieke vernieuwing en goed bestuur. CdH legde deze week de zogenoemde panachering op tafel. Kort uitgelegd wil dat zeggen dat kiezers hun stem zouden kunnen verdelen over meerdere lijsten. Op dit moment levert dat een ongeldige stem op. Enkel meerdere voorkeurstemmen binnen één lijst zijn toegestaan. CdH ziet in panachering een mogelijkheid om de kloof tussen burger en politiek te verkleinen.

Nieuw is het systeem niet. In het buitenland wordt het hier en daar al toegepast. In de grootste gemeenten van Luxemburg, de meeste Duitse deelstaten en in Noorwegen kunnen kiezers al meerdere stemmen uitbrengen, en die spreiden over kandidaten van verschillende partijen. In sommige systemen is het aantal stemmen gelijk aan het aantal te verdelen zetels, soms ligt dat aantal lager. De impact van die extra stemmen is groot, en een logisch gevolg is dat de volgorde van de kandidaten op de lijst aan belang inboet. Daardoor neemt ook de macht van de partijen af.

Ter illustratie een fictief voorbeeld. Stel dat Vlaanderen ook panachering kende, dan zou een twijfelende kiezer zijn stemmen kunnen verdelen over pakweg Groen en N-VA. Concreet zou hij dan drie bolletjes kunnen kleuren voor Groen, en één voor N-VA, waardoor zijn stem voor drie vierde zou meetellen bij Groen, en voor één vierde bij N-VA.

 

’Beleidskennis niet overschatten’

In theorie zou je zo kunnen aangeven welke coalitie je wilt. Om die reden is Lode Vereeck (Open Vld) een grote voorstander. “In een meerpartijenlandschap heeft een kiezer nu maar één stem. Vaak komt er een coalitie tot stand die niet zijn voorkeur heeft. Een centrumlinkse kiezer die voor een centrumpartij kiest, maar ‘zijn’ partij gaat voor een centrumrechtse coalitie, blijft nu gefrustreerd achter.”

In andere landen is het vaak een traditie dat partijen al op voorhand zeggen met wie ze na de verkiezingen in zee willen gaan. “Dat kunnen wij niet,” zegt Vereeck, “omdat wij een te versnipperd landschap hebben. Met panachering kan de kiezer meer wegen op de coalitievorming.”

Daar heeft politicoloog Johan Ackaert (UHasselt) zijn bedenkingen bij. “Dat klinkt theoretisch zo, maar is dat ook zo? Gaat elke kiezer zo rationeel te werk? Je moet de beleidskennis van kiezers niet overschatten. Ze stemmen eerder voor politici die ze sympathiek vinden.” Bovendien is het volgens Ackaert nog maar de vraag of het zogenoemde ‘signaal’ van de kiezer wel zou worden vertaald in de coalitievorming. “Begin met het systeem-Imperiali (dat bij de zetelverdeling een groot voordeel geeft aan de grootste partij, DBA) te vervangen door het veel representatievere systeem-D’Hondt (met evenredige vertegenwoordiging, DBA), dat al bij de parlementsverkiezingen gebruikt wordt.”

Helemaal nieuw zou panachering ook in ons land niet zijn. Tot 1976 konden kiezers bij lokale verkiezingen voor meerdere lijsten stemmen. “Dat systeem werd afgeschaft omdat het te complex was, en er een te grote kans op fouten bestond”, legt Ackaert uit. Hij voegt er wel aan toe dat dat argument minder geldt, nu er vaker digitaal gestemd wordt.

Behalve Vereeck, die benadrukt dat hij een persoonlijk standpunt vertolkt, lijkt er in ons land maar weinig animo voor panachering. De gesprekspartners van cdH, MR en Ecolo schoten het voorstel al snel af. “Dit is een voorstel van een kleine partij die zo hoopt meer stemmen te behalen”, klinkt het bij de liberalen. “Panachering is niet transparant genoeg. Bovendien was het voorstel van cdH onvoldoende uitgewerkt”, menen de groenen dan weer.

Ook de Vlaamse partijen liggen er niet meteen van wakker. Bij CD&V en N-VA valt te horen dat “panachering momenteel niet aan de orde” is. Sp.a en Groen zeggen dan weer dat er nood is aan een structurele hervorming van het politieke systeem. “Panachering kan daar een onderdeel van zijn”, klinkt het. En Open Vld wil het liever hebben over de afschaffing van de lijststem.

Dat de partijen niet staan te springen om panachering in te voeren, vindt Ackaert niet meer dan normaal. “Partijen hebben het nu al moeilijk, zeker op lokaal vlak. Als je dan zo’n systeem gaat invoeren, kun je partijen beter ineens afschaffen.”

De Morgen, pag. 9.

← Terug naar het overzicht