Bezoek academische website Lode Vereeck Lode Vereeck

Vluchtelingencrisis legt vooral bestaande economische problemen bloot

donderdag 24 september 2015

 

Vluchtelingen zijn geen Untermenschen*

 

De Conventie van Genève is geen vodje papier. Het is het fundament van het vluchtelingenrecht. Mensen die bedreigd zijn en vluchten voor het oorlogsgeweld en die zelf geen oorlogsmisdaden hebben begaan, hebben recht op asiel. En zodra zij erkend zijn als vluchteling, hebben ze ook dezelfde sociale rechten als de onderdanen van het land. De erkende asielzoekers kunnen dus beschouwd worden als 'tijdelijke Belgen' – tot het oorlogsgeweld in hun land is geweken – met alle rechten en plichten. Ook al zijn de uitdagingen vandaag torenhoog, toch weiger ik de Conventie naar de prullenmand te verwijzen. Wie wil er nu leven in een land met eersterangs en tweederangs burgers, waarin mensen een A- of B-statuut krijgen opgespeld? Wie wil er leven in een samenleving met Über- en Untermenschen?

 

Vluchtelingen verscherpen maar veroorzaken geen economische problemen

 

Maar kunnen wij de grote toestroom van vluchtelingen wel aan? Ja en nee. Niet de vluchtelingen zijn het probleem, maar de structurele ongerijmdheden in ons sociaal-economisch model. Wat deze vluchtelingencrisis pijnlijk blootlegt, zijn de zwakten en gebreken van onze arbeidsmarkt, onze sociale zekerheid en ons belastingstelsel. De vluchtelingen zijn dus niet de oorzaak, maar zetten de bestaande economische problemen wel op scherp.

 

Natuurlijk wordt het een lastige klus om al die vluchtelingen aan een job te helpen. In een gezonde economie leidt een positieve aanbodschok van arbeidskrachten tot een hoger bbp en worden nieuwkomers vlotjes ingeschakeld. Niet in de onze. Door onze weinig soepele arbeidsmarkt slagen we er zelf amper in om de Belgische werkzoekenden aan de slag te krijgen. Toch is volledige tewerkstelling mogelijk, net zoals in de jaren zestig, mits goed beleid.

 

Natuurlijk is het onrechtvaardig dat nieuwkomers die nog geen euro belasting hebben betaald, zomaar geld terugtrekken van de fiscus door het systeem van fiscale aftrekken. De minister van Financiën heeft gelijk wanneer hij aankondigt deze fiscale anomalie te zullen aanpakken. Maar dat geldt evenzeer voor de Belgen die van dit fiscale regime profiteren. Zijn initiatief staat dus los van de vluchtelingencrisis.

 

Natuurlijk is het onrechtvaardig dat nieuwkomers die nog nooit hebben bijgedragen aan de sociale zekerheid, zomaar kunnen genieten van alle sociale voordelen. Maar geldt dat ook niet voor Belgen die nog nooit gewerkt en bijgedragen hebben? De vraag stellen, is ze beantwoorden.

 

De zenuwen van onze bevolking staan gespannen door de dreigende uitholling van onze sociale welvaart. Is er nog een job voor mij? Zal er nog voldoende geld zijn voor mijn pensioen of voor kinderbijslag? Het is begrijpelijk dat deze vragen hardop en almaar luider worden gesteld. Maar de financiële (on)houdbaarheid van ons sociaal-economisch bestel was ook al aan de orde vóór de vluchtelingencrisis. Hervormingen én bezuinigingen zaten er sowieso aan te komen en zijn nu al ons deel. De vluchtelingencrisis maakt ze enkel urgenter.

 

Beperking van sociale verzekeringen kan, van sociale rechten niet

 

Hoe kunnen we nu de Conventie van Genève eerbiedigen zonder dat onze sociale zekerheid over de kop gaat? Niet de discriminatie tussen vluchtelingen en Belgen kan ons daarbij helpen, maar wel het onderscheid tussen sociale ‘verzekeringen’ en sociale ‘rechten’.

 

Net zoals bij gewone verzekeringen (bv. autoschade, brand) betaal je bij sociale verzekeringen een premie die de pot moet vullen waaruit de pechvogels worden betaald. Als je huis afbrandt of je botst met je auto, dan word je vergoed omdat je een premie hebt betaald. In onze vrije markteconomie loop je dan weer het risico om zonder inkomen te vallen doordat je werkloos, ziek of oud bent. Heb je pech, dan krijg je een uitkering. Daar heb je tenslotte voor betaald. Zo niet, dan prijs je jezelf gelukkig dat je niet ziek, te oud of werkloos bent.

 

Sociale rechten daarentegen zijn geen verzekeringen. Het zijn geen premiegebonden, maar persoonsgebonden rechten. Zo hebben kinderen, bijvoorbeeld, recht op kinderbijslag. Dat recht is verworven, niet omdat ze hebben bijgedragen tot de sociale zekerheid, maar omdat zij kind zijn. Het maakt niet uit of ze een Belgenkind of een vluchtelingenkind zijn. Kindergeld moet dus niet beperkt worden tot een kwart, de helft of drie vierden. Er bestaan immers geen kwart kinderen of halve kinderen of driekwart kinderen. Natuurlijk mag er een maatschappelijk debat worden gevoerd over de doeltreffendheid van het huidige kinderbijslagsysteem. Die discussie is wellicht broodnodig, maar staat opnieuw los van de vluchtelingencrisis. Hervormen en zelfs besparen op sociale rechten kan, maar de uitkomst geldt dan voor iedereen.

 

Anders is het met de sociale verzekeringen. Het is een logisch basisprincipe dat enkel premiebetalers kunnen genieten van uitkeringen uit de verzekeringspot. Wanneer er te weinig betalers zijn, dan dreigt het systeem immers financieel in elkaar te klappen. En dus is het redelijk om mensen pas toegang te verschaffen tot de voordelen, nadat ze gedurende een bepaalde periode premies hebben betaald. Maar wat redelijk is voor vluchtelingen, is dat natuurlijk ook voor Belgen.

 

Epiloog

 

De Conventie van Genève en de financiering van onze sociale welvaartstaat staan op gespannen voet. We moeten ervoor oppassen dat ze niet met het badwater worden weggegooid. Ieder mens heeft toegang tot sociale ‘rechten’. Enkel wie werkt en sociale premies betaalt, heeft toegang tot de sociale ‘verzekeringen’. Dat principe moet gelden voor iedereen die op wettige wijze in ons land verblijft, voor Belgen en tijdelijke Belgen. Zo zijn er geen Untermenschen in ons land en blijft ons sociaal systeem betaalbaar.

 



* Deze blog weerspiegelt mijn persoonlijk standpunt en bindt noch mijn partij, noch mijn fractie.

← Terug naar het overzicht